5 Yıl ve Üzeri Hapis Cezası Alan Hükümlüye Vasi Atanması, Daha Önce Düzenlenen Avukat Vekâletnamesini Geçersiz Hale Getirir mi?
Son dönemde bazı ceza infaz kurumlarında dikkat çeken bir uygulamayla karşılaşılmaktadır. Kesinleşmiş hapis cezası nedeniyle hakkında vesayet kararı verilen hükümlünün, ceza infaz kurumuna girmeden önce usulüne uygun şekilde düzenlediği avukat vekâletnamesi dikkate alınmamakta; cezaevi idaresi, “artık vasi bulunduğu, bu nedenle vasinin yeniden vekâletname çıkarması gerektiği” gerekçesiyle avukat görüşünü vekâletli görüş olarak kabul etmemektedir. Avukatın ancak vekâletsiz görüş hakkı kapsamında üç kez görüşebileceği belirtilmektedir.
Kanaatimizce bu uygulamanın açık bir yasal dayanağı bulunmadığı gibi, vesayet kurumunun amacıyla ve savunma hakkıyla da bağdaşması mümkün değildir.
2024 Değişikliğiyle Otomatik Vesayet Sistemi Terk Edildi
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 407. maddesi, 7499 sayılı Kanun ile önemli ölçüde değiştirilmiştir.
Eski düzenlemede bir yıl veya daha fazla hapis cezasına mahkûm olan kişiler hakkında kural olarak vesayet öngörülmekteydi.
Yeni düzenlemeyle ise bu sistem tamamen değiştirilmiştir.
Artık;
- Kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan ergin kişi isterse kendisi hakkında vesayet veya kayyım atanmasını talep edebilir.
- Toplam beş yıl veya daha fazla kesinleşmiş hapis cezasının infazı amacıyla ceza infaz kurumunda bulunan kişi hakkında ise ancak kişiliğinin veya malvarlığının korunması bakımından gerekli görülmesi hâlinde vesayet kararı verilebilir.
Görüldüğü üzere kanun koyucu, otomatik vesayet anlayışını terk etmiş; vesayeti ancak ihtiyaç hâlinde başvurulacak koruyucu bir hukuk kurumu olarak yeniden düzenlemiştir.
Vesayetin Amacı Hakları Kısıtlamak Değil, Korumaktır
Türk Medeni Kanunu’ndaki vesayet hükümlerinin amacı, ceza infaz kurumunda bulunan kişinin özellikle malvarlığının ve hukuki menfaatlerinin zarar görmesini önlemektir.
Başka bir ifadeyle;
- taşınmazının değerinin altında satılması,
- malvarlığının kötü yönetilmesi,
- hukuki işlemler nedeniyle zarara uğraması,
- kişisel haklarının korunamaması
gibi risklerin önüne geçilmesi hedeflenmektedir.
Dolayısıyla vesayet kurumu, kişinin temel haklarını daraltan değil; onları güvence altına alan bir koruma mekanizmasıdır.
Avukatla Görüşme Vesayetin Koruma Alanına Giren Riskli Bir Hukuki İşlem Değildir
Burada şu soru sorulmalıdır:
Hükümlünün, daha önce serbest iradesiyle seçtiği avukatıyla görüşmesinin hangi yönü, hükümlü açısından korunması gereken bir risk oluşturmaktadır?
Bu soruya hukuken makul bir cevap vermek mümkün değildir.
Çünkü avukatla görüşmek;
- malvarlığını azaltan bir işlem değildir,
- borç altına sokan bir işlem değildir,
- taşınmaz satışı değildir,
- mirastan feragat değildir,
- bağış değildir,
- hak kaybına neden olan bir tasarruf işlemi değildir.
Tam tersine avukatla görüşme, hükümlünün haklarını koruyan en temel güvencelerden biridir.
Savunma hakkının kullanılmasını sağlayan bu görüşmenin, vesayet gerekçe gösterilerek engellenmesi, vesayet kurumunun kuruluş amacıyla açıkça çelişmektedir.
Önceden Verilen Avukat Vekâletnamesi Kendiliğinden Geçersiz Hale Gelmez
Ne Türk Medeni Kanunu’nda,
ne 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da,
ne de Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkında Yönetmelik’te;
“Vasi atanması hâlinde daha önce düzenlenmiş avukat vekâletnamesi kendiliğinden hükümsüz olur.”
şeklinde herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
Kanunda bulunmayan böyle bir sonucun idari yorum yoluyla oluşturulması hukuk devleti ilkesine uygun değildir.
Kanun koyucu böyle bir sonuç öngörmek isteseydi bunu açıkça düzenlerdi.
Üç Görüş Sınırına Zorlanması Savunma Hakkını Fiilen Ortadan Kaldırmaktadır
Ceza infaz kurumlarının bu yorumu kabul edildiğinde ortaya son derece ağır sonuçlar çıkmaktadır.
Hükümlü;
- önce vasi atanmasını beklemek,
- ardından vasinin notere gitmesini sağlamak,
- yeniden vekâletname düzenletmek,
- bu vekâletnamenin cezaevine ulaşmasını beklemek
zorunda kalmaktadır.
Bu süreç haftalar hatta aylar sürebilmektedir.
Bu süre içerisinde hükümlünün;
- infaz işlemlerine itiraz etmesi,
- disiplin cezalarına karşı başvuruda bulunması,
- sağlık haklarını kullanması,
- koşullu salıverilme işlemlerini takip ettirmesi,
- kanun yollarına başvurması
fiilen zorlaşmaktadır.
Oysa Anayasa’nın 36. maddesi güvence altındaki hak arama özgürlüğü ile savunma hakkı, idari yorumlarla sınırlandırılamaz.
Sonuç
7499 sayılı Kanun ile Türk Medeni Kanunu’nun 407. maddesinde yapılan değişiklik, vesayet kurumunun kapsamını daraltmış; yalnızca kişiliğin veya malvarlığının korunmasının gerekli olduğu hâllerde uygulanabilecek istisnai bir koruma mekanizması öngörmüştür.
Bu koruyucu düzenlemenin, hükümlünün daha önce serbest iradesiyle seçtiği avukatına ulaşmasını engelleyecek şekilde yorumlanması, hem kanunun amacına hem de savunma hakkına aykırıdır.
Hakkında vesayet kararı verilmiş olması, tek başına daha önce usulüne uygun şekilde düzenlenmiş avukat vekâletnamesini hükümsüz hâle getirmez. Kanunda böyle bir sonuç öngörülmediği gibi, ceza infaz kurumlarının bu yöndeki uygulaması da açık bir yasal dayanağa sahip değildir.
Savunma hakkı, vesayet kurumunun sınırladığı değil; tam aksine korunmasını gerektiren temel haklardan biridir. Bu nedenle, hükümlünün vekâletnamesi bulunan avukatıyla görüşmesinin, yalnızca vasi aracılığıyla yeniden vekâletname çıkarılması şartına bağlanması hukuki güvenlik, hukuk devleti ve adil yargılanma ilkeleri bakımından ciddi tartışmaları beraberinde getirmektedir.
